فصل هشتم : در فضيلت شجاعت شجاعت خلقى است شريف و از امّهات فضايل عظمى است و در حصول اكثر فضايل مدخليّت تمام دارد ؛ چه تا قوّت شجاعت و زور دل و ثبات عزيمت نباشد ، دفع آفات شهوات نتوان كرد و از سر آرزوهاى نفسانى برنتوان خاست ، و از ضرر آفت جبن خصلتهاى ذميمه در نفس رسوخ يابد . مثلا ، تا قوّت دل نباشد و خوف فقر و حاجت از دل زايل نشود ، نفس به بذل اموال مساعدت ننمايد و صفت سخا در نفس حاصل نشود . و در حديث [ 93 ب ] وارد است كه ، « انّ اللّه يحبّ الشّجاعة . » « 1 » يعنى : « خداى عز و جلّ دوست مىدارد شجاعت را . » و حضرت امير المؤمنين - صلوات اللّه عليه - فرموده كه ، « السّخاء و الشّجاعة غرايز شريفة يضعها اللّه سبحانه فى من احبّه و امتحنه » « 2 » . يعنى : « سخاوت و شجاعت خلقهايى شريفند كه مىگذارد خداى عز و جلّ در آن‌كس كه او را دوست داشته و امتحان نموده . » و فرموده كه ، « الجبن و الحرص و البخل غرائز سوء يجمعها سوء الظنّ باللّه [ سبحانه ] » « 3 » يعنى : « بيدلى و ترسندگى و حرص بر جمع ذخاير دنيوى و بخل ورزيدن به مقتنيات حسى خلقى چندند بد ، كه جامع ايشان بدگمانى به خداى است . » چه كسى كه مىترسد از مكاره و اهوال ، و در مقامى كه شرع و دين حكم به اقدام و حرب نمايد متوجّه نمىشود و از ترس مىنشيند يا در معركهء جهاد مىگريزد و عار فرار بر خود مىگذارد ، واثق و مطمئن نيست به آنكه هيچ‌چيز از قضا و تقدير الهى بيرون نيست و مشيّت او در هرچيز مدخل دارد . و از آن غافل است كه ظفر از جانب خداست و نصر و تأييد به مشيّت و اعانت ربّانى است ، و كمى و بسيارى لشكر و قوّت و ضعف خصم سبب تامّ نيست و از حفظ و حراست ربّانى غافل است . و حضرت امير المؤمنين - صلوات اللّه [ عليه ] - فرموده : « انّ مع كلّ انسان ملكين يحفظانه فاذا جاء اجله خليا بينه و بينه و انّ الاجل لجنّة حصينه . » « 4 » يعنى : « با هر آدميى دو فرشته هستند كه او را محافظت و نگهبانى مىكنند . پس ، وقتى كه اجل او درمىآيد و زمان موعود مىرسد ، تخليه مىكنند ميانهء او و ميانهء اجل . و به درستى كه اجل سپرى

--> ( 1 ) . اخلاق محتشمى ، ص 331 . ( 2 ) . غرر الحكم ، ش 1820 . ( 3 ) . همان ، ش 1837 . ( 4 ) . همان ، ش 3556 .